Dieta przy zespole jelita drażliwego:
co jeść, czego unikać?

  • 15 października, 2023
  • 15 października, 2023
  • 9 min
  • 11 min

Zespół Jelita Drażliwego jest przewlekłym i nawracającym czynnościowym zaburzeniem prawidłowej pracy jelit. Charakteryzuje się bólami brzucha o zróżnicowanym nasileniu. Bóle nasilają się zwykle 60-90 minut po posiłku.

Przyczyna IBS nie została do końca poznana, wiadomo jednak, że schorzenie nie jest związane z upośledzeniem budowy anatomicznej jelit ani nie jest skutkiem zmian chorobowych.

Sprawdź, jakie są zasady diety przy zespole jelita drażliwego. Jakie produkty można jeść, a czego unikać, aby dobrze się czuć?

dieta przy ibs

Czym jest zespół jelita wrażliwego?

Zespół jelita drażliwego (ZJD, IBS – ang. Irritable Bowel Syndrome) jest chorobą układu pokarmowego, która objawia się biegunkami, zaparciami lub zaburzeniami typu wypróżnień. Szacunki mówią, że może występować u 5-19% mężczyzn oraz 14-24% kobiet, jednak ze względu na brak specyficznych objawów, wiele osób mimo choroby nie trafia po pomoc. Przypuszcza się, że tylko 25% osób mających objawy zespołu jelita drażliwego szuka pomocy specjalisty.

Objawy IBS

Do najczęściej występujących objawów, które się obserwuje przy IBS, można zaliczyć:

  • odstający brzuch (powiększony obwód brzucha, wiele kobiet używa wówczas sformułowania, że ma brzuch „jak w ciąży”);
  • ból w dolnej części brzucha;
  • wzdęcia;
  • zaburzona praca jelit (zaparcia, biegunka lub mieszanka obydwu).

W przebiegu ZJD bóle brzucha oraz biegunki nie występują raczej w nocy. Objawy IBS są bardzo zróżnicowane oraz zindywidualizowane. Ponadto, objawy zespołu jelita drażliwego nie muszą występować jednocześnie, a ich częstotliwość oraz nasilenie zmienia się w czasie.

U chorych na jelito drażliwe mogą występować także inne objawy, chociaż nie mają one znaczenia w diagnozie tego schorzenia, tj.:

  • odbijanie;
  • wymioty,
  • pieczenie w nadbrzuszu;
  • uczucie zalegania pokarmu w żołądku;
  • śluz w stolcu,
  • wczesne uczucie pełności po posiłku;
  • ból pleców;
  • ból głowy;
  • ospałość, senność;
  • objawy ze strony układu moczowo-płciowego;
  • uczucie przewlekłego zmęczenia;
  • dyskomfort psychiczny, depresja;
  • częstomocz, nocne oddawanie moczu;
  • u kobiet – zaburzenia miesiączkowania.

Rozpoznanie ZJD najczęściej polega na wykluczeniu wszystkich innych chorób, które mogą powodować podobne objawy, między innymi chorób zapalnych jelit (choroba Leśniewskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, celiakii, SIBO, chorób tarczycy, endometriozy, chorób pasożytniczych i bakteryjnych jelit, nietolerancji pokarmowych).

Zespół jelita drażliwego: rodzaje

Ze względu na rodzaj objawów dominujących, zespół jelita drażliwego można podzielić na 4 podkategorie:

  • IBS typ biegunkowy;
  • IBS typ zaparciowy;
  • IBS typ mieszany — naprzemiennie z podobną częstotliwością występują zaparcia i biegunki;
  • IBS niesklasyfikowany — nie można zaklasyfikować do żadnego z powyższych trzech typów.
objawy ibs

Leczenie

Zespół jelita drażliwego leczy się przede wszystkim objawowo w celu opanowania dolegliwości i poprawy jakości życia chorego. Leczenie IBS powinno być dostosowane indywidualnie i najczęściej obejmuje:

  • indywidualną dietę;
  • farmakoterapię;
  • suplementację;
  • probiotykoterapię;
  • wsparcie psychologiczne.

W leczeniu objawowym ZJD stosuje się leki rozkurczowe, przeciwwdęciowe, przeciwbiegunkowe oraz przeczyszczające.

Badania naukowe pokazują, że w leczeniu zespołu jelita drażliwego jest konieczne podejście wielodyscyplinarne. Z powodu wielkiej roli, jaką odgrywa w nasileniu objawów styl życia, ważne jest, aby leczenie opierało się nie tylko na stosowaniu leków, ale także, żeby uwzględniało pracę z dietetykiem i psychologiem, lub/i psychiatrą. U wielu chorych ZJD silnie koreluje ze stresem oraz zaburzeniami psychicznymi, tj. nerwica, zaburzenia lękowe, depresja.

Sprawdź najpopularniejsze
zestawy dietetyczne

Dieta przy IBS

Do najważniejszych zasad diety w zespole jelita drażliwego możemy zaliczyć:

  1. Regularne i powolne jedzenie posiłków;
  2. Unikanie warzyw wzdymających (tj. warzywa cebulowe, kapustne, nasiona roślin strączkowych);
  3. Unikanie ciężkostrawnych tłustych potraw smażonych;
  4. Picie odpowiedniej ilości płynów (min. 2,5 litra), głównie wody i napojów niezawierających kofeiny;
  5. Ograniczenie spożycia alkoholu oraz napojów gazowanych;
  6. Ograniczenie stosowania ostrych przypraw.

Zespół jelita drażliwego – dieta pudełkowa

Masz IBS i chcesz odżywiać się zgodnie z zaleceniami, ale nie masz ochoty albo czasu, żeby codziennie robić zakupy i przygotowywać odpowiednio skomponowane i podgrzane posiłki? Dobrym pomysłem będzie skorzystanie z cateringu dietetycznego.

MediDieta proponuje dietę pudełkową lekkostrawną, która będzie odpowiednia dla osób cierpiących na odmianę biegunkową ZJD. Jest ona dostępna w różnych kalorycznościach, dzięki czemu każdy klient bez problemu dobierze opcję odpowiednią dla siebie.

Co jeść przy postaci zaparciowej IBS?

Przy zaparciowym typie IBS należy wprowadzić dietę ze zwiększoną ilością błonnika pokarmowego. Spowoduje to wzrost objętości stolca oraz przyspieszy przemieszczanie się treści pokarmowej w jelitach. Dieta powinna dostarczać ponad 30 g błonnika na dzień. W każdym posiłku powinien znaleźć się przynajmniej jeden produkt o wysokiej zawartości błonnika, szczególnie rozpuszczalnego w wodzie (np. w postaci owoców, warzyw, soków przecierowych, mielonego siemienia lnianego lub płatków owsianych). Przy zwiększonej ilości błonnika nie można zapominać o odpowiednim nawodnieniu. Płyny powodują uwodnienie treści jelitowej. Dodatkowo do diety można wprowadzić suszone śliwki, otręby pszenne czy siemię lniane, które pobudzają perystaltykę jelit.

Dieta low FODMAP na IBS

Przy ciężkim przebiegu zespołu jelita drażliwego zalecane jest wprowadzenie diety low FODMAP. To dieta o niskiej zawartości fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli, składająca się z 3 etapów:

  1. Etap 1 (4–6 tygodni): eliminacja wszystkich produktów zawierających duże ilości FODMAP, mogących negatywnie wpływać na układ pokarmowy i nasilać dolegliwości jelitowe;
  2. Etap 2 (8–12 tygodni): stopniowe wprowadzanie do diety produktów wykluczonych i obserwacja organizmu w celu identyfikacji dobrze i źle tolerowanych produktów;
  3. Etap 3: personalizacja i maksymalne rozszerzenie diety.

Według badań naukowych nawet u 2/3 chorych na ZJD poprawia się samopoczucie już po pierwszych kilku tygodniach stosowania diety low FODMAP. Co więcej, u około 70% osób odczuwała korzyści płynące ze zmiany diety nawet rok później.

Co jeść, a czego unikać na diecie low FODMAP?

Poniższa tabela przedstawia zalecane i niezalecane produkty pogrupowane według kategorii.

Grupa produktówProdukty zalecaneProdukty odradzane
Produkty zbożowemąka owsiana, mąka kukurydziana, mąka ryżowa, pieczywo bez pszenicy, żyta, jęczmienia, chleb orkiszowy na zakwasie, płatki kukurydziane, płatki owsiane, komosa ryżowa, ryż, makaron kukurydziany, ryżowymąki i pieczywo na bazie pszenicy, żyta, jęczmienia, płatki śniadaniowe pszenne, żytnie, jęczmienne, makaron pszenny, żytni, jęczmienny
Produkty mleczne i napoje roślinneser żółty, ser mozzarella, ser brie, ser camembert, ser feta, napój migdałowy, mleko i przetwory mleczne bez laktozymleko krowie, twaróg, jogurt naturalny, napój sojowy, słodzone mleko skondensowane, budyń, lody mleczne
Warzywa i owocebakłażany, fasolka szparagowa, papryka, marchew, ogórki, sałata, ziemniaki, pomidory, cukinie, banany, winogrona, kiwi, mandarynki, pomarańcze, grejpfruty, cytryny, ananasy, truskawki, malinykarczochy, szparagi, kalafior, brukselka, kapusta, czosnek, cebula, por, zielony groszek, grzyby, buraki, nasiona roślin strączkowych, jabłka, wiśnie, suszone owoce, mango, nektarynki, brzoskwinie, gruszki, śliwki, arbuz
Napojewoda mineralna, słaba herbata, słaba kawasłodkie napoje, soki, nektary, napoje słodzone słodzikiem, napoje energetyczne
Przyprawynaturalne zioła, pieprz czarny, biały, czerwony, ziołowy, cynamon, kurkuma, czarnuszkaprzyprawa vegeta, sosy w proszku, zupy w proszku
Inneglukoza, syrop klonowy, ciemna czekolada, syrop ryżowy, cukier stołowy, orzechy włoskie, orzeszki ziemne, orzechy makadamia, pestki dyniguma do żucia, słodziki, miód, pistacje, orzechy nerkowca, syrop kukurydziany
Zamów wygodnie
już dziś!

Dieta przy zespole jelita drażliwego – postać biegunkowa

Podstawową zasadą dietoterapii w zespole jelita drażliwego (ZJD) w postaci biegunkowej jest zastosowanie oszczędzającej przewód pokarmowy, diety lekkostrawnej, z ograniczeniem tłuszczu oraz błonnika pokarmowego we frakcji nierozpuszczalnej. Błonnik nierozpuszczalny powoduje przyśpieszenie perystaltyki, która mechanicznie drażni jelita.

Dieta powinna mieć odpowiednią do potrzeb Pacjenta wartość energetyczną oraz zawartość wszystkich niezbędnych składników odżywczych.

Zalecenia dietetyczne

Zasadniczą modyfikacją w diecie jest odpowiedni dobór technik kulinarnych, stosowanych do przygotowywania potraw. Zaleca się między innymi:

  • gotowanie na parze i w wodzie;
  • pieczenie w folii, rękawie termicznym lub pergaminie bez dodatku tłuszczu;
  • duszenie bez wstępnego obsmażania;
  • stosowanie do zagęszczania zawiesiny mąki w mleku lub w wodzie, lub jeśli jest dobrze tolerowana słodkiej śmietanki;
  • „smażenie” na parze w łaźni wodne;
  • przecieranie, blendowanie, rozdrabnianie, miksowanie produktów;
  • usuwanie z warzyw i owoców pestek i skórek;
  • dodawanie tłuszczu do potraw dopiero po ich przyrządzeniu.

Czego nie robić?

Do przeciwwskazanych technik kulinarnych w przypadku dietoterapii zespołu jelita drażliwego należą:

  • smażenie;
  • duszenie z dodatkiem tłuszczu lub/i ze wstępnym obsmażaniem;
  • zapiekanie.

Ponadto dieta lekkostrawna stosowana w przebiegu zespołu jelita drażliwego w postaci biegunkowej charakteryzuje się:

  • wykluczeniem produktów z dużą zawartością błonnika pokarmowego, między innymi zbożowych produktów pełnoziarnistych;
  • wykluczeniem produktów o wysokiej zawartości tłuszczu, np. tłuste mięsa, sery, fast food, słodycze;
  • ograniczeniem owoców i warzyw wzdymających, między innymi: nasion roślin strączkowych, łodyg kalafiora i brokuła, kapusty, por, cebula, czosnek, ogórki, gruszki, czereśnie, śliwki;
  • zmniejszeniem ilość błonnika pokarmowego w diecie, poprzez wybór kasz drobnoziarnistych, warzyw i owoców bez skórki lub przecieranych, białego ryżu i jasnego pieczywa (dozwolone jest też pieczywo graham);
  • wykluczeniem kawy, herbaty, produktów słonych, pikantnych, ostrych przypraw.

Produkty zalecane i niezalecane w diecie w zespole jelita drażliwego

Produkty, które należy kupować i spożywać oraz te, których lepiej unikać, mając IBS, przedstawia poniższa tabela.

Grupa produktówProdukty zalecaneProdukty odradzane
Produkty zbożowePieczywo jasne, pszenne, czerstwy, sucharki, biszkopty na białkach, bułki pszenne, mąka pszenna wysokiego przemiału, kasza manna, kasza jęczmienna, ryż biały, makaron pszenny, makaron drobny, płatki jaglane, płatki ryżowe, w ograniczonych ilościach, jeśli dobrze tolerowane – pieczywo graham, pieczywo orkiszowe, pieczywo pszenno-żytnie, płatki owsianePieczywo świeże, żytnie, razowe, pieczywo razowe z dodatkiem słonecznika, soi, pieczywo z otrębami, pieczywo cukiernicze, mąka pełnoziarnista, płatki zbożowe pełnoziarniste, ryż brązowy, kasza pęczak, kasza gryczana, makaron pełnoziarnisty
Produkty ziemniaczaneZiemniaki gotowane, puréeZiemniaki smażone, pieczone, frytki, chipsy
Mleko i przetwory mleczneJeśli dobrze tolerowane – mleko do 2% zawartości tłuszczu, jogurt naturalny, maślanka, ser twarogowy chudy, ser mozzarella, maślanka, kefir, mleko zsiadłe, serek śmietankowy, serek homogenizowanyMleko pełnotłuste, ser żółty, ser topiony, ser pleśniowy, ser feta, jogurt pełnotłusty, kefir pełnotłusty, śmietana
Mięso, ryby, jaja, przetwory mięsne i rybneChuda wołowina, cielęcina, królik, indyk, kurczak bez skóry, chude wędliny, chude szynki, dorsz, pstrąg strumieniowy, halibut, sola, mintaj, sandacz, flądra, szczupak, okoń, w ograniczonych ilościach – chudy schab, łosoś, makrelaMięsa tłuste: wieprzowina, kaczka, gęś, baranina, podroby, kiełbasy, salami, pasztety, kaszanki, ryby wędzone, konserwowe, panierowane
WarzywaMłode warzywa: marchew, cukinia, kabaczki, dynia, seler, pomidory bez skórki, warzywa w formie przetartej, zmiksowanej, rozdrobnionej, w ilościach ograniczonych – szpinak, sałataWarzywa kapustne, cebula, czosnek, ogórek, brukiew, kalarepa, rzepa, rzodkiewka, groszek zielony, fasolka szparagowa, nasiona roślin strączkowych: ciecierzyca, soczewica, soja, groch, fasola, warzywa z dodatkiem majonezu, musztardy, warzywa marynowane, solone
TłuszczeOleje roślinne: rzepakowy, oliwa z oliwek, słonecznikowy, sojowy, masło, miękkie margaryny wysokogatunkowe, w ograniczonych ilościach – orzechy, pestki, nasiona, masło orzechoweSmalec, słonina, łój, margaryny twarde, olej kokosowy, utwardzany olej palmowy
OwoceDojrzałe, przecierane, bez pestek, bez skórek, zblendowane, zmiksowane owoce jagodowe, winogrona, brzoskwinie, banany, morele, owoce cytrusowe (jeśli są dobrze tolerowane), jabłka gotowane, pieczone, w ilościach ograniczonych – melon, wiśnie, kiwiŚliwki, gruszki, daktyle, czereśnie, figi, owoce marynowane
PrzyprawyŁagodne: sok z cytryny, przyprawy korzenne, melisa, majeranek, natka pietruszki, koperek, świeże, suszone zioła, słodka papryka, sól w ilościach ograniczonychOstre: pieprz, ostra papryka, czosnek, cebula, gorczyca, musztarda, chilli
Słodycze i deseryKisiel, budyń, galaretka, kompoty przetarte, musy owocowe bez pestek, sorbety, biszkopty, ciasta drożdżowe, bezyTorty, deser, czekolada, batony, lody, chałwa, kakao, pączki, faworki
NapojeWoda mineralna niegazowana, słaba herbata, napary ziołowe, soki owocowe, soki owocowo-warzywneWoda gazowana, napoje typu coca-cola, napoje gazowane, mocna kawa, herbata, kakao, czekolada do picia, napoje alkoholowe
SosyDelikatne sosy zagęszczane zawiesiną z mąki z wodą lub/i mlekiem, sosy na bazie jogurty naturalnegoTłuste sosy na wywarach mięsnych, grzybowych, zasmażane, zaprawiane śmietaną, sosy pikantne, majonez, musztarda.

Dieta przy IBS – postać mieszana

Typ mieszany IBS polega na naprzemiennym występowaniu biegunek i zaparć. W okresie nasilenia objawów zaleca się dietę lekkostrawną z ograniczeniem produktów fermentujących oraz regularne spożywanie posiłków.

Dobierz rekomendowane
suplementy

Masz pytania?

Zostaw numer – oddzwonimy!

Zobacz nasze
ulepszone menu!

Sprawdź, gdzie
dostarczamy!